Nijdam Schaatsen Akkrum. (N.S.A.)
Kijk voor het hele N.S.A. verhaal óók in het boek: ”Nes, door de eeuwen heen”. Blz. 59 tm. 64.
Hotse Nijdam begint in 1896 als zelfstandig timmerman in IJlst schaatshouten te maken voor Jan Jarig Nooitgedagt. In juni 1917 vertrekt hij naar Irnsum en in 1918 gaat hij naar Akkrum. Hier vindt Hotse Nijdam in de Buorren een geschikt pand voor zijn timmerbedrijf. (koopsom fl.3250 – Age Dijkstra was verkoper) Naast het timmerwerk blijft Nijdam ook schaatsen maken. Na verloop van tijd neemt dat werk zoveel tijd in beslag dat hij zich niet langer timmerman maar schaatsenfabrikant noemt. De ijzers voor de schaatsen worden geleverd door onder andere P.S. Zwart uit Wergea. Na zijn dood in 1937 zet zijn vrouw Pietje de Boer het bedrijf voort samen met haar zoons Klaas en Siemen. Hun broer Jan Nijdam is in 1934 al begonnen met een eigen schaatsenbedrijf in Akkrum.
Jan Nijdam is de derde zoon van de schaatsenmaker Hotse Nijdam. Hij wordt eerst verpleger in de psychiatrie in Franeker (1919), Arnhem (1920) en Den Haag (1921). In 1922 woont en werkt hij in respectievelijk Nieuwebrug en Heerenveen. In mei 1925 komt hij naar Akkrum, waar hij aanvankelijk staat ingeschreven als klompenmaker. Maar hij maakt dan ook al schaatshouten. In 1934 richt hij aan Tuindorp een schaatsenmakersbedrijf op. Er zijn in Akkrum dan twee Nijdam-fabriekjes, namelijk het bedrijf van zijn vader Hotse en het zijne.
In 1939 wordt het bedrijf ‘Electrische Schaatsenfabriek’ genoemd. Rond 1942 treedt zijn broer Klaas toe als compagnon en zetten ze samen het bedrijf voort in een nieuw gebouw met de machines uit de oude fabriek van vader Hotse. Op zijn schaatsetiket staat nu ‘Fa. Gebr. Nijdam en Zn, v.h. H. Nijdam en Zn’. In 1941 wordt gesproken van ‘Machinale Schaats- en klompenindustrie’. In 1946 wordt Klaas door zijn broer Jan uitgekocht en is Jan nog enig firmant. Klaas werkt na 1946 enige jaren thuis als houtbewerker van onder andere speelgoed en treedt in 1953 toe tot de schaatsenfabriek van zijn broer Gerrit in Oranjewoud. Jan Nijdam zet het bedrijf voort met zijn zoon Tjitze.
De ijzers voor de schaatsen worden door verschillende schaatsensmeden geleverd, onder anderen G.S. Ruiter in Bolsward, S. van der Molen in Drachten, C.L. Nauta in Heeg, P. de Jong in Terherne, B. Lantinga in Wergea, K. Meinderts in Wergea, S.P. Zwart in Wergea en de firma Z. Planting & Zn in IJlst. Nijdam maakt op zijn beurt weer de houten voor onder andere K. Meinderts in Wergea. Onder de naam Nedor maakt Jan Nijdam schaatsen voor de firma J. Noorman in Roden. Voor de firma G.A.A. van der Walle in Arnhem worden schaatshouten gemaakt voor ijzers met het merk Thialf, die weer door G.S. Ruiter uit Bolsward worden geleverd. Ook worden schaatsen gemaakt voor V&D en de Bijenkorf.
In het begin van de jaren vijftig ontstaat over het voeren van de naam Nijdam een conflict met zijn broer Gerrit Nijdam, directeur van de schaatsenfabriek firma G.H. Nijdam in Oranjewoud. De rechter beslist dat de naam Nijdam alleen gevoerd mag worden door het bedrijf in Oranjewoud. Vanaf die tijd worden de schaatsen van Jan Nijdam in Akkrum verkocht onder de naam N.S.A. (Nijdam Schaatsen Akkrum).
In 1955 verhuist het bedrijf van Tuindorp naar Nes, waar meer ruimte is. Na het overlijden van Jan Nijdam in 1958 in Leeuwarden (Hij woont dan in Akkrum) neemt zijn zoon Tjitze de leiding in het bedrijf over.
Klaas Nijdam is een zoon van de schaatsenmaker Hotse Nijdam. Klaas zet het bedrijf van zijn vader na diens dood in 1937 voort samen met broer Siemen en hun moeder Pietje de Boer. Al vrij snel stopt Siemen er mee. Rond 1942 treedt Klaas toe tot de klompen- en schaatsenfabriek van zijn broer Jan, die in 1934 een eigen schaatsenmakerij is begonnen.
Tjitze Nijdam is een zoon van de schaatsenmaker Jan Nijdam, die in 1958 het bedrijf van zijn vader overneemt. In 1964 komt er in het bedrijf een eigen smederij-afdeling en wordt begonnen met de productie van hoge noren. In dit topjaar zijn er 30 man in dienst. Er worden in dat jaar alleen al 148.000 paar houten schaatsen verkocht. In de jaren zestig worden er circa 1500 paar schaatsen per week gemaakt. Er wordt voornamelijk Engels verenbandstaal gebruikt. Omdat er in de eerste helft van de jaren zeventig geen ijswinters zijn, moet er veel personeel ontslagen worden. De magazijnen liggen vol schaatsen, maar er is geen vraag naar. Als er in 1976 weer volop geschaatst kan worden is men de hele voorraad van zes jaar in tien dagen kwijt en kan er aan de grote vraag nauwelijks worden voldaan. In 1976 wordt met groothandel Zandstra uit Sneek een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Nijdam wordt daarmee de vaste leverancier van Zandstra. Er worden nu ook schaatsen gemaakt onder Zandstra-merken als Batavus, Iisnocht en Armada, en wel in drie modellen: kinderschaats (Brabants klompje), doorloper en Friese noor. In 1983 wordt definitief gestopt met het maken van houten schaatsen. Zandstra neemt de laatste voorraad over en Tjitze Nijdam legt zich voortaan volledig toe op het assembleren van hoge noren voor Zandstra. (Bron: Van Glis tot Klapschaats (Wiebe Blauw), 2001)
Foto boven: Het gezin van Hotze G. Nijdam en Pietsje de Boer met hun 6 kinderen.
In 1953 gaat Klaas aan het werk bij zijn broer Gerrit H. Nijdam. Deze heeft in Oranjewoud een schaatsenfabriek. De gebroeders Gerrit en Klaas Nijdam eisen de naam NIJDAM op. Jan en Tjitze krijgen dan te horen dat zij de naam N.S.A. krijgen.
Schaatsenmakers N.S.A. Akkrum-Nes
Hotze Nijdam, 1918-1937.
Weduwe Pietsje de Boer en zoons Klaas en Siemen, 1937-1940.
Klaas Nijdam, 1940-1946, in 1946 samen met Jan Nijdam.
Jan Nijdam, 1934-1958.
Tjitze Nijdam, 1958-1983.
Boven de drie direkteuren van N.S.A.
Foto boven: Electr. Schaatsenfabriek H. Nijdam & Zn. De locatie aan de Buorren in Akkrum. Later woonde mevr. van Zelm daar. Onder het Interieur van de fabriek. Boven het Exterieur.
Foto’s boven: De N.S.A. lokatie op ‘Tuindorp’
Werkplaatsen aan de Heechfinne.
Foto’s boven en onder: N.S.A .
Onder en boven: De lokatie N.S.A. Nes
Foto onfder en boven: Naast schaatsen maakte N.S.A. ook klompen en houten speelgoed.
Boven: Speldjes van N.S.A.
Foto boven: Tjitze Nijdam bij zijn werkplaats.
Productie
Foto boven: vlnr: Tsjerk Vis, ? , Tjitze Nijdam en Hans Kamp.
Foto boven: vlnr: Tjitze Nijdam, ? , rechts achter Tsjerk Vis en dhr. Lok
Fot’s boven: Tjitze en Jannie Nijdam, Rechtsboven Pier van der Schaaf en daaronder Jan Pebesma.
Foto boven: Jan Pebesma en Hepke Petter.
Foto boven: Pier van der Schaaf.
Artikel boven: Laatste schaatsfabriek Nijdam stopt er mee. (1983)
Heeft U nog vragen, op- of aanmerkingen over dit onderwerp, of een ander onderwerp of heeft u nog iets dat u met ons wilt delen. Wij horen het graag. Alvast bedankt.
Spreekt ons werk u aan, en wilt u ons ondersteunen? Donateur worden kunt al vanaf €8,50 per jaar. Zo kunnen wij ons ‘werk’ blijven doen en kunnen andere bezoekers er ook weer van genieten. Wij horen het graag. Alvast bedankt.
Stiftingakkrumaldennij@gmail.com
